کشف مسجد تاریخی ارجان

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ،سرپرست هیئت کاوش های باستان شناسی ارجان گفت : شهر ارجان محوطه بسیار مهمی است که در دشت ارجان قرار گرفته و از دوره عیلام نو در آن استقرار انسان وجود داشته است.

احسان یغمایی گفت: در عکس‎های هوایی و تصاویر ماهواره‎ای تهیه شده از این منطقه، طرح یک مسجد دیده می‎شد؛ این در حالی است که بررسی متون تاریخی نیز وجود یک مسجد در این شهر را تایید می‎کند.

سرپرست هیئت کاوش ارجان با بیان این‎که بر اساس مطالعات اولیه روی تصاویر هوایی، آشکار شد که این بخش از شهر ممکن است آن‎چیزی باشد که در متون تاریخی از آن به عنوان مسجد ارجان یاد شده است افزود: برای حصول اطمینان و تطبیق متون تاریخی و داده‎های باستان‎شناختی، دست به کاوش‎های باستان‎شناختی در ناحیه گفته‎شده زدیم.

وی عنوان کرد: به همین منظور دو ترانشه‎ را در محل ایجاد کردیم که در یکی از ترانشه‎ها، وضعیت حیاط مسجد و ارتباط آن با رواق‎های پیرامونی مسجد را بررسی کردیم که خوشبختانه در این بررسی در وسط مسجد، فضای مربعی شکلی با دو ورودی به سمت شمال و جنوب به دست آمد که درون این فضای مربعی شکل، فضای مربعی شکل دیگری وجود دارد که هنوز ماهیت این سازه مشخص نیست.

یغمایی تصریح کرد: در ادامه، ترانشه ایجاد شده را به سمت غرب گسترش دادیم که در نتیجه آن، پای ستون‎هایی از جنس سنگ و ملات گچ که رواق مسجد را تشکیل می‎دهند یافتیم.

وی این‎ نوع ساختار معماری را خاص دوره اسلامی دانست و گفت: نکته حائز اهمیت برای ما این بود که چاله‎هایی که در عکس‎های هوایی بر سطح زمین مشخص هستند، جای ستون‎هایی است که در دوره‎های بعدی غارت شده‎اند.

سرپرست هیئت کاوش های باستان شناسی ارجان تأکید کرد: آن چیزی که از مسجد در حال حاضر مشخص است، رواق غربی است که ما بخشی از این رواق را کاوش کرده‎ایم. در جبهه شرقی این حیاط نیز به شبستان می‎خوریم که درآن‎جا نیز همین چاله‎ها وجود دارند که باتوجه به کاوش‎ها همگی این چاله‎ها ستون هستند.

وی افزود : این مساجد جزو مساجد قرون اول و دوم هستند که طراحی آن‎ها به سبک خراسانی است و به مساجد چهل‎ستونی مشهور هستند و تراکم این ستون‎ها به دلیل همین سبک و شیوه است که برای ایجاد سقف طراحی شده‎اند.

این باستان‎شناس پیشکسوت افزود: سفال‎هایی نیز که در کاوش‎های این منطقه به دست آمده‎، مربوط به قرن‎های دوم تا سوم هجری هستند چراکه عمده آن‎ها شاخصه‎های اواخر قرن‎ اول و دوم تا سوم هجری را دارا هستند. بنابراین در پایان فصل اول کاوش می‎توان به صورت نسبی تخمین زد که این مسجد دستکم مربوط به اوایل دوره اسلامی ( قرن دوم تا سوم هجری) است.

وی با اشاره به این‎که این اولین کاوش در بخش اسلامی شهر ارجان است اضافه کرد: بررسی متون، عکس‎های هوایی و بررسی‎های باستان‎شناسی در گذشته، سرنخ‎هایی مبنی بر این‎که مسجد ارجان ممکن است در این ناحیه باشد داده بود که در نهایت کاوش‎های باستان‎شناسی مسجد بودن این ناحیه را به اثبات رسانید.

یغمایی افزود: آنچه را که طی این کاوش یافت کردیم رواق، حیاط و دو آرامگاه است که براساس شواهد و باتوجه به تدفین این دو فرد در محوطه مسجد، این آرامگاه‎ها احتمالا مربوط به دو تن از بزرگان مسلمان ناشناخته هستند.

وی پایان فصل اول کاوش دراین ناحیه را بین ۱۰ تا ۱۵ مرداد اعلام کرد و افزود: قدمت و تاریخ دقیق مسجد در پایان فصل‎های دوم یا سوم کاوش مشخص خواهد شد زیرا هر زمان که کتیبه‎ یا سند مکتوبی در محل یافت شود می‎توان تاریخ دقیق مسجد را مشخص کرد که این موضوع نیز قطعا در این فصل نخواهد بود.

سرپرست هیئت کاوش ارجان، شناخت ساختار معماری، مقایسه مسجد با سایر مساجد دوره اسلامی و یافتن تاریخ تقریبی مسجد را از جمله اهداف فصل اول کاوش خواند و افزود: باتوجه به شواهد موجود و مسجد بودن این مکان، این منطقه به احتمال فرآوان قدمگاه اولیه و راستین امام رضا (ع) بوده است و ایشان در این مسجد نماز خوانده‎اند.

وی اضافه کرد: یکی دیگر از اهداف کاوش ما نیز بررسی همین موضوع بوده است چراکه منطق حکم می‎کند اگر آن حضرت به این شهر آمده باشد در این محل که مسجد بوده نماز خود را به جای آورده است. ما نیز فعلا این فرضیه را قبول می‎کنیم تا شواهد بهتری دال بر آن یافت کنیم.