سالروز وفات اخت رضا، دختر موسی، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز اردبیل؛ حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها اول ذی‌القعده سال ۱۷۳ هجری به دنیا آمد و وفات آن حضرت در دهم ربیع الثانی ۲۰۱ هجری در سن ۲۸ سالگی بوده است.

پدر حضرت فاطمه معصومه امام موسی بن جعفر علیهما السلام هفتمین امام شیعیان و مادرش نجمه خاتون است. نام اصلی وی فاطمه است، ولی به معصومه ملقب است.

القاب حضرت فاطمه معصومه
القابی که برای فاطمه دختر امام موسی کاظم علیه السلام نقل شده است عبارتند از: "اخت الرضا، راضیه، مرضیه، معصومه، تقیه، نقیه، رشیده، طاهره، ستّی، حمیده و سیده" مشهورترین القاب وی، معصومه است که برادرش علی بن موسی الرضا علیه السلام امام هشتم شیعیان به او اعطاء کرده است.

امام رضا علیه السلام در حدیثی گفته است: "هرکس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است".

کریمه اهل بیت یکی دیگر از القاب آن حضرت است که مرجع روایت آن به دیدار یکی از امامان شیعه توسط سید محمود مرعشی نجفی پدر سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی در خواب برمی‌گردد. «ستی» نیز واژه‌ای عربی است که معنای آن بانو و خانم است و در تواریخ قم، فاطمه معصومه با عنوان «فاطمه ستی» خطاب شده است.

دوران خردسالی
با گذشت ایام، حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها هم دوران خردسالی را پشت سر گذاشت و در این سال‌ها محل رشد آن حضرت خاندانی بود که او را با دریایی از علم و معرفت رو به رو ساخت.
ولی بیش از ده بهار از عمر شریفش نگذشته بود که پدر بزرگوارش امام موسی کاظم علیه السلام با زهر جفا در زندان هارون به شهادت رسید و دریایی از غم و اندوه بر قلب شریفش فرو ریخت که در این ایام غم و تنهایی، تنها مایه تسلی او برادرش امام رضا علیه‌السّلام بود که ناگهان «مأمون» وجود اقدس امام هشتم را از کانون خانواده جدا نمود و به اجبار به خراسان جلب کرد و به اقامت اجباری در خراسان وادار نموده.
حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها) دوری یک ساله فراق برادر را تحمل کرد.

محدثه بودن آن حضرت
از ویژگی‌های حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها این بود که علوم اسلام و آل محمد صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله، آگاهی داشت و آن حضرت از جمله روایت کنندگان حدیث بود و چندین حدیث است که در سند آن‌ها نام حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علی‌ها به چشم می‌خورد که علامه بزرگوار امینی در کتاب شریف الغدیر به بعضی از آن‌ها استناد می‌کند مانند، عن فاطمه بنت علی بن موسی الرضا حدثتنی... «من کنت مولاه فعلی مولاه». نقل این احادیث حاکی از مقام علمی والای آن بانو می‌باشد.

راز ازدواج نکردن حضرت فاطمه معصوم سلام الله علیها
حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها به هنگام هجرت حضرت امام رضا علیه‌السلام از مدینه به طوس ۲۷ ساله بودند. طبق وصیّت امام کاظم علیه‌السلام ازدواج دختران آن حضرت به مشورت و اجازه امام رضا علیه‌السلام بستگی داشت. چرا که آن حضرت به مصلحت خواهرانشان آگاهتر از دیگران بودند. برای حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها همسر مناسب و همتایی وجود نداشت. زیرا علاوه بر کفو دینی کفو فرهنگی و معنوی نیز نقش بسزایی در ازدواج صحیح دارد. شاید بر همین اساس امام صادق علیه‌السلام فرمود: «اگر خداوند متعالی علی علیه‌السلام را برای فاطمة الزهرا سلام‌الله‌علیها نمی‌آفرید، در سراسر زمین از حضرت آدم علیه‌السلام گرفته تا هر انسانی بعد از او همسر و همتای مناسبی برای فاطمه الزهرا سلام‌الله‌علیها پیدا نمی‌شد.»

در فراق امام رضا علیه السلام
در سال ۲۰۰ (هـ. ق) زمانی که یگانه برادر حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها به اجبار مأمون مجبور به هجرت به خراسان شدند، حضرت حدود یک سال به دور از برادر خود در مدینه زندگی کرد. مأمون عباسی در سال ۲۰۱ (هـ. ق) حضرت امام رضا علیه‌السلام را به عنوان ولیعهد خود تعیین نمود. در این هنگام آن حضرت برای بستگان خود در مدینه و خصوص برای حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها نامه‌ای نوشت و آن‌ها را به خراسان دعوت نمود. حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها به مجرد خواندن نامه امام علیه‌السلام برای دیدار برادر عازم خراسان شد و با گروه بسیاری از امام‌زادگان و بستگان به سوی خراسان حرکت نمودند.

جایگاه نزد شیعیان
از امام رضا علیه السلام روایت است: هر کس او (حضرت معصومه سلام الله علیها) را با شناخت از جایگاهش زیارت کند، بهشت برای اوست.
علمای شیعه جایگاه والایی برای فاطمه معصومه قائل‌اند و روایاتی درخصوص منزلت او و اهمیت زیارتش نقل می‌کنند. علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار به حدیثی از امام صادق (ع) پرداخته که طبق آن، شیعیان با شفاعت حضرت معصومه (س) به بهشت وارد می‌شوند. در فرازی از زیارتنامه فاطمه معصومه هم، از وی درخواست شفاعت شده است.

حضرت معصومه شفیعه روز جزا
شفیعه روز جزا، حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها، که بعد از حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها از جهت گستردگی شفاعت، هیچ بانویی به شفیعه محشر حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها نمی‌رسد؛ که امام جعفرصادق علیه‌السّلام در این رابطه می‌فرماید: «تَدخل بِشفاعت‌ها شیعتنا الجنته باجمعهم». با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می‌شوند.

ورود به ساوه
پس از آنکه حضرت معصومه و همراهیان ایشان به ساوه رسیدند، ماموران حکومتی با آن‌ها درگیر شدند و بسیاری از افراد این قافله را به شهادت رساندند. در همین زمان حضرت معصومه بیمار شد. از خادمش پرسید: از اینجا تا قم چقدر فاصله است؟ خادم عرض کرد: ۱۰ فرسخ. حضرت معصومه فرمود: مرا از اینجا به قم منتقل کن.
برخی از محققان معتقدند که حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها در ساوه، مسموم شد و سپس با حالت بیماری وارد قم شد؛ و پس از مدت کوتاهی به شهادت رسید.

حرکت به سوی قم
به هنگام ورود به قم محبان اهل بیت استقبال کم‌نظیری از خواهر امام رضا علیه‌السلام کردند که در اذهان، استقبال تاریخی مردم نیشابور از امام رضا علیه‌السلام تداعی می‌کرد.

از این امر چنین استنباط می‌شود که آوازه تشیع مردم قم و علاقه شدید ایشان به اهل بیت به مدینه هم رسیده بود.

تاریخ وفات حضرت معصومه سلام الله علیها
حضرت معصومه در قم در خانه شخصی به نام موسی بن خزرج اشعری ساکن شد و پس از ۱۷ روز دردهم ربیع الثانی ۲۰۱ هجری قمری رحلت کرد. جنازه او را در قبرستانی به نام بابلان (حرم کنونی) دفن کردند.
با توجه به اینکه ولادت حضرت معصومه اول ذی القعده سال ۱۷۳ هجری قمری می‌باشد و با توجه به زمان رحلت آن حضرت یعنی سال ۲۰۱ هجری، بنابراین سن مبارک آن حضرت هنگام وفات ۲۸ سال بوده است.

آستانه مقدس حضرت معصومه
بر مدفن فاطمه معصومه در قم، ابتدا سایبان و سپس قُبّه‌ای بنا کردند. این مدفن به تدریج به اندازه‌ای گسترش یافت که امروزه بعد از آستان قدس رضوی، باشکوه‌ترین و مشهورترین آرامگاه ایران است. آستانه فاطمه معصومه، از حرم حضرت معصومه، ساختمان‌ها، موقوفات و تشکیلات اداری وابسته به آن تشکیل شده است که بیشترشان در شهر قم قرار گرفته‌اند.

زیارت‌نامه مخصوص

یکی از شواهد عظمت استثنایی حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها زیارتنامه‌ای است که به خصوص، حضرت رضا علیه‌السّلام در شأن او صادر فرموده است. زیرا بعد از فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها تنها زیارتی که از امام معصوم برای یک زن نقل شده، زیارت حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها است و هیچ یک از بانوان خاندان عصمت و طهارت زیارت مخصوص از امام ندارد.