سه کنگره علمی برای احیای میراث فکری مراجع بزرگ شیعه

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ مرکز قم، در نشست کمیته علمی مجموعه کنگره‌های بین‌المللی امناءُالرسل که امروز در سالن جلسات دبیرخانه انجمن‌های علمی حوزه‌های علمیه برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین رضا اسکندری، دبیر کنگره‌های علمی امناءالرسل، گزارشی جامع از سه پروژه بزرگ علمی و سفر به عراق و لبنان ارائه کرد و گفت: این سه کنگره پیش رو با هدف بازشناسی اندیشه و آثار مراجع بزرگ شیعه همچون؛ آیات عظام حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی، سیدهبه الدین شهرستانی و علامه سید حسن نصرالله، است.

وی در ابتدا به کنگره آیت‌الله صافی گلپایگانی پرداخت و افزود: جلساتی با بیت معظم له برگزار شده است و پس از سفر به عتبات عالیات توافق اصلی برای برگزاری این کنگره با عتبه حسینی در کربلا انجام شده است. پس از چند دیدار با شیخ عبدالمهدی کربلایی، تولیت حرم سیدالشهدا (ع)، بخش برگزاری کنگره‌ها در عتبه حسینی به عنوان محور اجرایی پروژه تعیین شد.

وی ادامه داد: حدود ۱۸۰ اثر از آیت‌الله صافی، اعم از فارسی و عربی، شناسایی و دسته‌بندی شده است. بسیاری از این آثار نیازمند ترجمه عربی و بازانتشار هستند. بخشی از آثار نیز با موضوع مهدویت در اولویت اصلی کمیته علمی قرار گرفته‌اند.

به گفته دبیر کنگره، ۲۰ اثر تاکنون در حال ترجمه است و چند عنوان به صورت موسوعه (دایرةالمعارف موضوعی) منتشر خواهد شد. 

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری افزود: دفتر آیت‌الله صافی، فهرست اولیه‌ای از۱۴۰ شخصیت هم‌دوره و همراه ایشان آماده کرده تا مصاحبه‌های علمی با آنان انجام شود و در همین راستا مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، نرم‌افزار جامع آثار ایشان را تولید و دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم نیز همکاری در خصوص فراخوان پژوهشی مقالات و آثار را پذیرفته است.

دبیر کنگره امناءالرسل در بخش دیگری از سخنان خود گفت: آثار آیت‌الله صافی در دورانی که در شورای نگهبان حضور داشتند، ظرفیت بالایی دارد. با هماهنگی آیت‌الله اعرافی، از شورای نگهبان درخواست شده که اسناد و مکتوبات ایشان را در اختیار کمیته قرار دهند تا مباحث فقهی و حقوقی ایشان در قالب پژوهشی مستقل منتشر شود.

کنگره آیت‌الله سید هبه الدین شهرستانی؛ احیای ۳۹۰ نسخه خطی و کشف دیدگاه فقهی تاریخی

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری در بخش دیگری از سخنان خود به کنگره دوم یعنی «آیت الله سیدهبه الدین شهرستانی» پرداخت و گفت: محور این کنگره «احیای میراث علمی نجف و کاظمین» است؛ لذا در این زمینه با عتبه کاظمین از سال گذشته توافق کرده‌ایم تا مجموعه تحقیقات مرتبط با آیت‌الله شهرستانی را محور این کنگره قرار دهند. هرچند تولیت عتبه تغییر کرده، اما افق همکاری کاملاً تثبیت شده است.

وی افزود: طبق گزارش ارائه‌شده، تاکنون ۹۵ اثر خطی و چاپی از آیت‌الله شهرستانی تحویل گرفته شده که در حال بررسی علمی توسط گروه حجت الاسلام والمسلمین رضا مختاری است تا سپس برای تولید نسخه‌ی نرم‌افزاری به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) واگذار شود. 

حجت‌الاسلام اسکندری بیان کرد: در کتابخانه حرم امامین کاظمین (ع)، ۳۹۰ نسخه خطی از ایشان شناسایی شده است؛ برخی از این آثار ناقص‌اند، اما ظرفیت تبدیل به مجموعه‌های چندجلدی را دارند.

وی ادامه داد: یکی از آثار که حدود ۸۵ سال پیش نوشته شده، دیدگاهی نو در بحث ولایت فقیه دارد. ایشان در آن اثر فرموده‌اند؛ «لازم نیست ولی فقیه، اعلم علمای زمان باشد؛ بلکه "مجتهد جامع‌الشرایط" برای اداره حکومت اسلامی کفایت می‌کند». این نظریه دقیقاً با آنچه بعد‌ها در قانون اساسی ایران مطرح شد، هم‌خوانی دارد و نشان‌دهنده عمق نگاه سیاسی ایشان است.

دبیر مجموعه کنگره‌های بین المللی امناءالرسل اظهار کرد: آیت‌الله سیدهبه الدین شهرستانی با وجود ۳۰ سال نابینایی، با کمک کاتب ویژه به نگارش آثار علمی ادامه داده و در عین حال «ارتباط تقریبی گسترده‌ای با علمای اهل سنت» در موضوع وحدت اسلامی داشته است. 

وی تأکید کرد: معرفی ابعاد علمی، اجتماعی و جهادی این شخصیت نیازمند کار گسترده‌تری است و امید داریم تا سال آینده یک «کنگره قوی و چندبُعدی» از این فقیه آگاه به زمان برگزار شود.

کنگره علامه سید حسن نصرالله؛ پیوند گفتمان مقاومت و اندیشه‌پژوهی شیعی

حجت الاسلام والمسلمین اسکندری در بخش سوم سخنان خود، به ارائه گزارش سفر به لبنان و اقدامات و برنامه‌های مربوط به کنگره «علامه سید حسن نصرالله» پرداخت و با بیان اینکه کنگره این عالم ربانی و مجاهد نستوه در واقع «نماد پیوند علم و مقاومت» است، افزود: تاکنون ۲۱۶ چکیده مقاله درباره اندیشه و عملکرد ایشان دریافت شده و بیش از ۸۰۰ صفحه مقاله به صورت کامل در اختیار کمیته علمی قرار گرفته است.

وی تصریح کرد: در چارچوب این پروژه، ۲۰ طرح پژوهشی تعریف شده که ۱۲ طرح آن نهایی شده است. در همین راستا بخش مصاحبه‌های کمیته علمی کنگره مأموریت دارد ابعاد شخصیتی و فکری سید حسن نصرالله را در قالب گفت‌و‌گو‌های علمی با علما و اندیشمندان لبنان و ایران تدوین کند.

دبیر مجموعه کنگره‌های بین المللی امناءالرسل ادامه داد: مقرر شده است ایران، عراق، لبنان و ترکیه میزبان ۱۵۰ نشست علمی مرتبط با محور‌های مقاومت، عدالت و رهبری دینی باشند. 

حجت‌الاسلام اسکندری بیان کرد: در حوزه نشریات تخصصی نیز، ۲۳ مجله علمی در ایران و جهان عرب اعلام همکاری کرده‌اند تا مجموعه مقالات و دیدگاه‌های مربوط به فعالیت‌های ایشان را منتشر کنند.

استاد حوزه علمیه قم افزود: کتاب‌ها، پژوهش‌ها، پایان‌نامه‌ها و آثار چاپی مرتبط با سید حسن نصرالله در حال جمع‌آوری است و زیر نظر حجت الاسلام والمسلمین رضا مختاری، فهرست جامعی از این منابع تهیه می‌شود تا به عنوان بانک داده علمی برای محور مقاومت مورد استفاده قرار گیرد.

وی تأکید کرد: برگزاری منظم این کنگره‌ها در کشور‌های مختلف، بخشی از طراحی کلان مجموعه علمی و دانشی «امناءُالرسل» برای تثبیت گفتمان علمیِ انقلاب اسلامی است.

چشم‌انداز آینده؛ از قم تا جهان اسلام

حجت‌الاسلام والمسلمین اسکندری ابراز امیدواری کرد: سال آینده، کنگره شهید سید حسن نصرالله به صورت در قم، نجف، کربلا و بیروت برگزار و در واقع تبدیل به الگویی برای همکاری علمی میان ایران، عراق، لبنان و دیگر مراکز حوزوی خواهد شد. 

وی تصریح کرد: این رویداد‌ها تنها بزرگداشت اشخاص نیست؛ بلکه بازخوانی عقلانیت و معنویت شیعه در قالب برنامه‌های بین‌المللی است. ما می‌خواهیم گفتمان علمیِ مراجع و رهبران دینی را از کتابخانه‌ها به میدان تمدن اسلامی بیاوریم.

دبیر مجموعه کنگره‌های بین المللی امناءالرسل در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: سه پروژه علمی بزرگ مجموعه علمی و بین المللی امناءُالرسل (آیات عظام صافی گلپایگانی، هبه الدین شهرستانی و سید حسن نصرالله) اکنون وارد مرحله اجرا شده‌اند؛ نتایج اولیه شامل؛ احیای صد‌ها نسخه خطی، ثبت ده‌ها مصاحبه‌ی علمی، طراحی موسوعه‌ها و فراخوان‌های بین‌المللی پژوهشی، است. 

حجت‌الاسلام اسکندری در پایان این نشست تأکید کرد: این برنامه‌ها «بذری برای شکل‌گیری تمدن علمی و گفت‌وگوی دینی میان مراکز شیعی در منطقه» خواهد بود.