پیشگامی رهبر شهید در نهادسازی‌های فناورانه

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی،  به بررسی و تبیین نگاه راهبردی و آینده‌نگرانه رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای (قدس سره الشریف)، در خصوص ضرورت تحول حوزه‌های علمیه با بهره‌گیری از ابزار‌های نوین و فناوری‌های دیجیتال پرداخت.

رئیس مرکز نور درباره تأکید رهبر شهید بر ضرورت تحول در حوزه‌های علمیّه اظهار کرد: موضوع سخن، تبیین «نقش فنّاوری در تحول حوزه‌های علمیّه از دیدگاه رهبر شهید» است. درباره دیدگاه رهبر شهید در خصوص نقش فنّاوری دیجیتال در تحول حوزه‌های علمیّه، پرسشی اساسی مطرح است که فنّاوری، به‌ویژه فنّاوری دیجیتال و رایانه و امروزه هوش مصنوعی، از دیدگاه ایشان چه نقش و جایگاهی در این فرایند تحولی دارد؟ با بازخوانی بیانات و اقدام‌های ایشان، می‌توان چند محور کلیدی را استخراج و این نقش‌ها را روشن کرد.

وی در تبیین محور نخست، یعنی پیشگامی در نهادسازی فناوری، تصریح کرد: بی‌گمان نخستین و برجسته‌ترین نمود این رویکرد، دستور تأسیس «مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی» در سال ۱۳۶۸ش است. زمانی که هنوز استفاده از رایانه فراگیر نشده بود، ایشان با مشاهدهٔ تلاش‌های اولیهٔ طلاب در این عرصه، بلافاصله بر ضرورت تدوین برنامه و تشکیل این مرکز تأکید کردند.

حجت‌الاسلام والمسلمین بهرامی درباره محور دوم یعنی پیوند با دنیای معاصر و نیازسنجی روز گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی یکی از آسیب‌های حوزه‌های علمیّه در گذشته را محصورشدن علمای دین در مسائل ذهنی و بی‌خبری از تحول‌های دنیای خارج و پیشرفت‌های علمی جهان می‌دانستند. از منظر رهبر شهید انقلاب، ابزار‌های نوین ابزاری برای شناخت دنیای امروز، علوم انسانی، طبیعی و مسائل نوپدید هستند. تأکید ایشان همواره بر این بود که مدیران حوزه باید زمینه‌ای فراهم کنند تا طلاب از مسائل جهانی آگاه و به روحیهٔ تحول‌گرایی مجهز شوند.

وی در تشریح محور سوم در باب تحول در روش‌شناسی آموزش و پژوهش افزود: رهبر شهید شخصاً در این مسیر پیشگام بودند و در بیانات ایشان بسیار پررنگ است. ایشان با استفادهٔ مستقیم از رایانه در پژوهش‌های خودشان، طلاب و استادان را به انس با نرم‌افزار‌های تخصصی فرا می‌خواندند. ایشان با بیانی تجربی، بر کارآمدیِ برتر رایانه نسبت به شیوه‌های سنّتی در تتبع و استخراج منابع تأکید داشتند و معتقد بودند در عصر ابزار‌های قدرتمند و کارآمدتر، نمی‌توان با متد‌های قدیمی اهداف بلند علمی را دنبال کرد.

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با اشاره به محور چهارم، یعنی نواندیشی در عرصهٔ تبلیغ دینی، بیان کرد: ایشان با درک ظرفیت اینترنت و فضای مجازی، هشدار می‌دادند که عقب‌ماندگی و غفلت از تحول‌های ابزاری در عرصهٔ نوشتار و گفتار، خسارتی تاریخی برای روحانیت و حوزه‌های علمیّه درپی خواهد داشت. ازاین‌رو تسلط بر شیوه‌های جدید ارتباطی برای رساندن پیام دین به جهانیان را ضرورتی قطعی می‌دانستند.

وی در خصوص محور پنجم، یعنی پیشگامی در عرصهٔ هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر، تأکید ایشان بر هوش مصنوعی به‌عنوان فنّاوریِ تغییردهندهٔ آیندهٔ جهان بسیار پررنگ بود. ایشان هدف‌گذاری کردند که ایران باید در زمرهٔ ده کشور برتر این فنّاوری باشد و طبیعتاً حوزه‌های علمیّه باید سهم خود را در این جهش فنّاوری به‌خوبی ایفا کنند.

حجت‌الاسلام والمسلمین بهرامی در ادامه به تبیین دستاورد‌ها و افق آینده پرداخت و گفت: امروز ثمرهٔ آن هدایت‌ها در سه عرصه مشهود است: نخست عرصه پژوهش که شامل دیجیتال‌سازی، برچسب‌گذاری و مهذب‌سازیِ بخش بزرگی از منابع علوم اسلامی در قالب نرم‌افزار‌ها و پایگاه‌های تخصصی است که امروز ستون فقرات پژوهشی حوزه‌هاست. چه‌بسا اگر بخواهیم این ظرفیت را از حوزه‌ها حذف کنیم، بدون تردید با مشکل‌هایی مواجه خواهیم شد؛ چراکه ابزار‌های تولیدشده از سوی مرکز نور در این سال‌ها، به دست‌مایه و پشتوانه و مهم‌ترین ابزار آموزشی و پژوهشی حوزه‌ها تبدیل شده است.

وی در توضیح عرصه دوم یعنی عرضه افزود: ارائهٔ میراث علمی و تولید‌های معاصر حوزه در سطح بین‌المللی از طریق کتابخانه‌های دیجیتال و پایگاه‌های تخصصی مجله‌ها که در جهان اسلام کم‌نظیر است، دستاورد دیگر این مسیر است.

استاد حوزه و دانشگاه در تبیین عرصه سوم یعنی هوش مصنوعی تصریح کرد: راه‌اندازی سامانه‌ها و زیرساخت‌های هوشمند، مانند «گفت‌وگوی هوشمند با حدیث»، «گفت‌وگوی هوشمند با تفسیر» و شاید مهم‌تر از این دو، «گفت‌وگوی هوشمند با مجموعهٔ منابع اسلامی»، توسط مرکز نور که سنگ بنای تحول‌های آتی خواهد بود، از دستاورد‌های مهم این مسیر است.